Ukutendekelako Kuli Ilyashi lya Kale ilya Kutungulula Ilya Cocoa .

Bushe abantu ilelo panono "aba calo" nangu "abakankaala"? Amaka ya chokoleti ayabipisha yaliba fye "mu mayanda ya bantu ba buntunse" kabili baliishibikwa na ku ŋanda yonse, nangu fye ku banakashi na bana. Na lyo line, ifintu ifikulu ifya kupanga chokoleti, umuti wa fimenwa uwa mupepo, "cafisama mu cibulukutu kabili icishiishibikwe ku calo" kabili mupepi no kulubwa ku bantu.
Ilyo Corlums yasangile icalo Cipya ica America, aba ku Bulaya balibutukile ku calo ca America mu kwesha ukwishiba iciloto cabo ica kusanga ifyuma. Aba ku Bulaya balisambilile ifingi ukufuma ku bena America aba ku America kabili babomfeshe bwino bwino, icalengele ukuti kube ubusuma ubukulu kabili bapokele ubunonshi ubukulu.
Pali ilya nshita, abaSpain baile kuli Mexico no kumona ukuti indalama sha ku India mu cifulo ca kushitishamo shali musango wa mbuto sha fimenwa. Uyu musango wa ndalama kuti waba uwa mupu no kusankanishiwa ne fulaulo wa ngano ku kupanga amakeke. AbaIndia balatemwa ukulya uyu musango wa ca kulya. Casoselwe ukuti ukulya uyu musango wa ca kulya kukalenga ukuti ube uwa maka kabili uwabulamo amafuta. AbaIndia baitile ici cimenwa ca fimenwa "umupashi wa chokoleti" na baShitishi baitile "amakaleti". Uyu musango wa muti uupanga "amalangi" yakula mu mpanga ya pa muulu kabili tayacepa nga nshi. AbaIndia balingile ukuya ku cishiba cikalamba ku kucisanga pakuti basale "amakasa". AbaIndia baitile uyu muti "Imisango ya Ccoto". Pa numa, abasambilila pa fya miti baitile uyu muti "umuti wa cocoa" ukulingana na uku kusesema. AbaSpain balibikile sana amano ku "makonkoni". Bacitumine kuli Spain ku bwato no kubilisha ifya kupapa ifya "calota" ku mfumu. Imfumu ya kwa Spain yaumfwile "amalangi" umwine kabili yafundilwe ukulonganika impendwa ikalamba iya mbuto sha muti wa cocoa ukufuma kuli Mexico no kukuula icifulo ca kubalilapo ica kupanga chokoleti ne cifulo ca kupangapo ifya kupangapanga mu Spain. Pa myaka amakumi yabili, aba ku Masamba balitwalilila ukupanga ifya kulya ifya misango yalekanalekana kabili bapangiile amakana ya fya kulya fya chokoleti, ifyo fyacitile umulimo usuma mu fya kulya fya bantu.
Cocoa ni muti uunono uwa kusekesha uwa lupwa lwa ku Sternotia. Icikulu ca iko ca kuti cilakula kabili cilatwala ifisabo pa fimuti fya kale. Amaluba yalilubene fye pa cimuti, kabili ifisabo na fyo fine filakula bwino bwino pa cimuti. Amaluba yali ayanono kabili ifisabo fyalicilapo ukukula. Ifisabo fya oval, ifyakwata imishilwa iyaishibikwa pa muulu. Baliba ne +-ye mu langi. Cila cimuti cilemana mupepi na 1 klog. Cila muti wa cocoa kuti wapanga 60{20}} 70 ifisabo, kabili ifisabo fyonse fyalikwata imbuto 30-50. Iyi mbuto e fya kupangapanga ifya chokoleti. Imbuto sha cocoa shikwata umusango wa mafuta ya cocoa, icintu icakosa pa muputule wa muputule, lelo citendeka ukusunguluka pa madigiri 37. Ukutenta kwa mu kanwa ukwa muntu ni 37.5 amadigri, e co chokoleti iyapangwa na mafuta ya cocoa tayakasunguluka nga yasungilwa mu minwe, lelo ikasunguluka nga yasungilwa mu kanwa. "Cilasunguluka fye mu kanwa, te mu minwe" kanshi na kabili nasanguka umubomfi wa kusabankanya uwa cilumba nga nshi uwa bashimakwebo ba chokoleti. Umuunga wa cocoa uli na maka ayengi aya kupya. Nga ca kuti badokota kuti balya umuunga wa cocoa ilyo bashilaya pa tebulo lya kubomfya nelyo aba ndeke ilyo bashilaya, kuti basunga amaka ya maka pa nshita ntali. Ukulundapo, umuunga wa cocoa walikwata ama protein, yalikwata ifya kulya ifisuma kabili ifya kucincimusha, kabili kuti yabomfiwa nga ca kunwa ica pa muulu.
Tea, kofi, na cocoa e fya kunwa fitatu ifikulu mu calo conse. Tista yatendeke mu Asia, koofi yatendeke mu Afrika, na cocoa yatendeke mu America. Ici cilemoneka ukuba ukupekanya kwa mano. Nangu fye ni kwi fyatendeke, ifimenwa e fyuma fya bantunse ifyaishibikwa kabili fikabomba abantu bonse.
Umuti wa cocoa ni cimenwa ca lyonse ica mu mpanga, ica kucemenapo. Umuti wa cocoa ulakula panono panono kabili walikosa nga nshi. Kuti yapanga fye ifipe fya kokona panuma ya 5{10}} 7 iya kulima. Iciputulwa ca nshita cilacilapo nga ca kuti umuti uli ne myaka 25, kabili lyene panono panono ulaonaika. Ifisabo fya iko filakula mu myeshi 4-6. Ici cilakula imiku ibili pa mwaka, kabili inshita iikalamba iya kuseepa yafuma ku October ukufika ku Dekomber. Inshita ya kuseepa iya miti ya ku Eacha iya ku Eacha yali pa numa panono, ilingi line ukufuma kuli December ukufika ku January wa mwaka wakonkapo. Ifisabo fya musango wa pod, 15-30 cm mu butali, ifya katapakatapa pa nse, kabili fyalikwata ifisabo 30.40 mu kati. Pa numa ya kuseepa, ifipe fya cocoa fifwile ukufumiishiwapo no kufumishiwo. Cila muti kuti wasembulula 1-2 kg iya fimenwa fya cocosa ifyauma pa mwaka.
Cocoa alikwata ifya kulya ifisuma nga nshi. Ifyakusankanyamo ifikulu ni fipe fya cocoa, ifya kulya fya mubili ne fya kulya, e kutila, amafuta, amafuta, amaproteini na magalasi pamo nga amagnelofu, ifya kulya fya mu ng’anda ne fya mu mpanga (nga umulomo) fyonse fyali pa muulu mu filimo.
Iciputulwa ca cocoa e cintu cikalamba ica kupanga chokoleti, kabili kuli na kabili- ifya kulya fyapwa no kupwisha ifipe. Nga ca kuti cocoa uwaonaika, umukaka wa cocoa, umukaka nelyo umuto, umukaka wa cocoa, amakeke ya cocoa na pauko. Amakoko ayashala na yo kuti yabomfiwa nge fya kupangapanga ifya kufwala, nga ifya kulya fya nama, no kupanga umwangashi.
Iciputulwa ca cocoa ni mafuta ya cifyalilwa aya mu fipe fya cocoa, ayashalenga umulopa ukukanafula. Kabili cipeela chokoleti ukuwamya kwaibela no kusunguluka(11)} } mu-ndela(3}}mushi imibele. Amasambililo yalanga ukuti nangu ca kuti amafuta ya cocoa yalikwata amafuta ayengi ayafikapo, tayakulisha amafuta ya mulopa nga mafuta yambi ayafikapo. Ici ni pa mulandu wa kuti ilikwata ifya kulya ifingi ifya asidi. Ukukosa kwa asidic ni cimo ica mafuta yakalamba aya mu mafuta ya cocoa, ayo kuti yacefyako amafuta ya mulopa.